Yapay Zekâ Uydurma İçtihat Üretirse: Avukatın Sorumluluğu

Haziran 2026'da Türkiye'de bir ilk yaşandı: Ankara'nın Kızılcahamam ilçesindeki bir mahkemede, yaklaşık 25 yıllık kıdeme sahip bir avukatın dilekçesine yapay zekâ desteğiyle eklediği Yargıtay kararlarının daire, esas ve karar numaraları UYAP kayıtlarında çıkmadı.

Hata karşı taraf vekilinin duruşmadaki itirazıyla ortaya çıktı. Mahkeme aynı gün hem Ankara Barosu'na hem Cumhuriyet Başsavcılığı'na bildirimde bulundu; avukat hakkında çifte soruşturma başlatıldı.

Bu yazıda olayın hukuki boyutunu, "halüsinasyon" denilen teknik sorunun neden kaçınılmaz olduğunu ve künye doğrulamasının nasıl yapılması gerektiğini ele alıyoruz.

Ne oldu?

Basına yansıyan bilgilere göre avukat, kararların tamamen uydurma olmadığını; içeriklerin mevcut Yargıtay kararlarına dayandığını, ancak daire numaraları ve künyelerin hatalı yazıldığını savundu. Kastının bulunmadığını, ihmali bir hata olduğunu belirtti.

Bu savunma, sorunun teknik doğasını da açıklıyor: dil modelleri çoğu zaman tamamen hayalî bir konu üretmez; gerçek bir hukuki içeriği, gerçek olmayan bir künyeye bağlar. Metin doğru okunur, künye tutmaz.

Neden oluyor? — Halüsinasyonun mekaniği

Genel amaçlı dil modelleri bir veritabanından kayıt çekmez; bir sonraki kelimeyi olasılıkla üretir. "Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2019/..." biçimindeki bir dizi, modelin eğitim verisinde binlerce kez geçtiği için biçimsel olarak son derece tanıdıktır. Model bu kalıbı akıcı biçimde tamamlar; ancak ürettiği sayı kombinasyonunun gerçek bir dosyaya karşılık gelip gelmediğini kontrol edecek bir mekanizması yoktur.

Riskin kaynağı	Sonuç
Model kayıt çekmez, metin üretir	Künye biçimsel olarak doğru, gerçekte yok
Türk içtihadı eğitim verisinde sınırlı	Yerli künyelerde hata oranı yüksek
Akıcılık doğrulukla karışıyor	Metin ikna edici göründüğü için kontrol atlanıyor
Kaynak gösterilmiyor	Doğrulama imkânı yok

Hukuki sorumluluk boyutu

Olayda iki ayrı süreç işledi: baro disiplin soruşturması ve savcılık soruşturması. Bu ayrım önemlidir.

• Disiplin sorumluluğu: Avukatlık Kanunu kapsamında mesleğin gerektirdiği özenin gösterilip gösterilmediği değerlendirilir. Dilekçeye konulan her beyanın doğruluğundan avukat sorumludur; aracın hatası bu sorumluluğu kaldırmaz.
• Ceza sorumluluğu: Kast unsurunun bulunup bulunmadığı belirleyicidir. İhmale dayalı bir hata ile mahkemeyi yanıltma kastıyla hareket etmek farklı değerlendirilir.
• Müvekkile karşı sorumluluk: Dilekçenin bu nedenle zayıflaması veya dosyanın olumsuz sonuçlanması hâlinde vekâlet ilişkisinden doğan sorumluluk ayrıca gündeme gelebilir.

Türkiye'de bu konuda henüz yerleşik bir içtihat bulunmuyor. Ancak temel ilke değişmiyor: dilekçeyi imzalayan avukattır.

Künye doğrulama: pratik yöntem

Bir içtihat künyesinin doğrulanması dört adımdan oluşur ve dakikalar sürer:

1. Varlık kontrolü. Daire, esas ve karar numarası resmî karar arama sistemlerinde sorgulanır. Kayıt çıkmıyorsa künye kullanılmaz.
2. Daire uyumu. Kararı veren dairenin, konunun iş bölümüne uygun olup olmadığı kontrol edilir. İş hukuku uyuşmazlığında "1. Hukuk Dairesi" künyesi tek başına şüphe sebebidir.
3. Metin uyumu. Alıntılanan cümle, kararın gerçek metninde birebir geçiyor mu? Anlam olarak benzer olması yeterli değildir.
4. Bağlam uyumu. Kararın konusu ile dilekçedeki kullanım örtüşüyor mu? Gerçek bir karar, ilgisiz bir mesele için dayanak gösterilebilir.

Dördüncü adım en çok atlanan adımdır: künye gerçek olsa dahi, kararın o mesele hakkında olmaması ayrı bir hatadır.

Araç seçiminde bakılacaklar

Hukukta kullanılan bir yapay zekâ aracında aranması gereken asgari özellikler:

• Kaynak gösterimi. Her atfın daire, esas, karar numarası ve tarihiyle birlikte sunulması.
• Karara gidebilme. Atıftan kararın tam metnine ulaşılabilmesi.
• Gerçek veri tabanı. Yanıtın modelin hafızasından değil, mevcut karar metinlerinden üretilmesi.
• Alıntı doğruluğu. Blockquote olarak sunulan cümlenin karar metninde birebir bulunması.

Bu dördü sağlandığında dahi son kontrol avukata aittir; araç doğrulamayı hızlandırır, ortadan kaldırmaz.

Sık Sorulan Sorular

Yapay zekâ kullanmak yasak mı?

Hayır. Sorun aracın kullanılması değil, üretilen çıktının doğrulanmadan dilekçeye konulmasıdır. Dilekçedeki her beyandan avukat sorumludur.

Karar içeriği doğru ama künye yanlışsa sorumluluk doğar mı?

Kızılcahamam olayında avukat tam olarak bu savunmayı yaptı; buna rağmen hakkında iki ayrı soruşturma başlatıldı. Künye, mahkemenin kararı doğrulamasını sağlayan unsurdur; hatalı olması dilekçeyi denetlenemez hâle getirir.

ChatGPT, Gemini veya Claude ile içtihat aranabilir mi?

Genel amaçlı modeller Türk içtihadına doğrudan erişmez ve künye üretirken hata riski taşır. Bu araçlar metin düzenleme gibi işlerde kullanılabilir; ancak künye kaynağı olarak kullanılmamalıdır.

Künyeyi nasıl doğrularım?

Daire, esas ve karar numarasını resmî karar arama sistemlerinde sorgulayın; kararın konusunun dilekçedeki kullanımla örtüştüğünü ve alıntının metinde birebir geçtiğini kontrol edin.

Baro soruşturması ile savcılık soruşturması farkı nedir?

Baro, mesleki özen yükümlülüğü bakımından disiplin değerlendirmesi yapar. Savcılık ise ceza hukuku açısından, özellikle kast unsuru bakımından inceleme yürütür. İkisi bağımsız olarak işler.

Müvekkilime karşı sorumlu olur muyum?

Dosyanın bu nedenle zarar görmesi hâlinde vekâlet ilişkisinden doğan sorumluluk gündeme gelebilir. Bu, disiplin ve ceza sorumluluğundan ayrı bir başlıktır.

Sonuç

Kızılcahamam olayı, yapay zekânın hukukta kullanımına ilişkin tartışmayı somut bir zemine taşıdı. Öne çıkan sonuç teknolojinin reddi değil, doğrulama alışkanlığının kurumsallaşması gerektiğidir.

Pratik kural sade: künyesi doğrulanmamış hiçbir atıf dilekçeye girmez. Doğrulama dört adımdan oluşur ve dakikalar sürer — varlık, daire uyumu, metin uyumu, bağlam uyumu. Bu alışkanlık yerleştiğinde yapay zekâ, riski artıran değil araştırmayı hızlandıran bir araca dönüşür.

İlgili konular: hukukta yapay zekâ araçları, emsal karara ücretsiz erişim, emsal karar arama yöntemi.

Caseon AI ile

Caseon AI'da her atıf daire, esas, karar numarası ve tarihiyle sunulur; alıntıdan kararın tam metnine gidip doğrulayabilirsiniz. Yanıtlar modelin hafızasından değil, karar metinlerinden üretilir. İçtihat aramayı inceleyin