Hizmet Tespiti Davası: Husumet ve Resen Araştırma

Hizmet tespiti davası, sigortasız veya eksik bildirilmiş çalışmaların Kuruma tescil edilmesini sağlar. Emeklilik hesabını doğrudan etkilediği için sosyal güvenlik hakkının en pratik dava türlerinden biridir.

Bu davanın diğerlerinden ayrılan yanı, mahkemenin pasif kalamamasıdır: taraf delilleriyle yetinilmez, resen araştırma yapılır. Bu yazıda o ilkeyi, husumet sorununu ve dosya kurulumunu emsal kararlarla ele alıyoruz.

Resen araştırma ilkesi

Hizmet tespiti davaları kamu düzenine ilişkindir ve mahkeme kendiliğinden delil toplayabilir:

"Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re'sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır."

Gerekçedeki çift yön dikkat çekicidir: ilke yalnızca hak kaybını değil, gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinilmesini de önlemeyi amaçlar. Bu nedenle mahkeme davacı lehine olduğu kadar aleyhine de araştırma yapar; muvazaalı tespit taleplerinde bu yön belirleyici olur.

Husumet: gerçek işveren kim?

Davanın en sık usul hatası husumettir. Alt işveren, taşeron veya devredilen işyeri söz konusu olduğunda gerçek işverenin belirlenmesi gerekir:

"Eldeki davada, mahkemece bozmaya uyulmuş ise de, bozma gereklerinin tam olarak yerine getirildiğinden bahsedilmesi mümkün olmamakla birlikte, kamu düzenine ilişkin olan ve her aşamada resen dikkate alınması gereken husumet şartı gözetilmeli ve öncelikle davacıyı çalıştıran gerçek işverenin tespitinin yapılması gereklidir."

Husumet kamu düzenine ilişkin olduğundan her aşamada resen dikkate alınır. Eksik husumetle yürütülen yargılama, esasa girilmiş olsa dahi bozma sebebidir.

"Ltd. Şti.'ine de husumet yöneltilmeli, onunda göstereceği bütün deliller toplandıktan sonra, yapılacak değerlendirme sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde karar verilmiş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir."

Dosyada toplanan deliller

Delil	Nereden
İşyeri sicil dosyası	SGK
Dönem bordroları, ücret ödeme kayıtları	İşveren / SGK
İşyeri kayıtları, puantaj, servis listesi	İşveren
Komşu işyeri kayıtları	Resen — bordro tanığı için
Vergi dairesi, meslek odası kayıtları	Resen
Bordro tanıkları	Aynı dönemde çalışmış kişiler

Bordro tanığı uygulamanın kilit kavramıdır: davacıyla aynı dönemde, aynı işyerinde çalıştığı Kurum kayıtlarıyla sabit olan kişilerdir. Beyanları, kayıtla desteklendiği için tanık beyanlarının en güçlüsü sayılır. Bordro tanığı bulunamadığında mahkeme komşu işyeri kayıtlarından resen tanık belirleyebilir.

Zamanaşımı ve hak düşürücü süre

Hizmet tespiti davalarında hak düşürücü süre bulunmaktadır ve Kuruma hiç bildirim yapılmamış çalışmalar bakımından farklı, eksik bildirilmiş çalışmalar bakımından farklı sonuçlar doğurur. Kuruma bildirim yapılmış ancak süre eksik gösterilmişse hak düşürücü sürenin işlemeyeceği yönünde uygulama bulunmaktadır. Bu ayrım dosyanın kabul edilebilirliğini doğrudan etkilediğinden, dava açılmadan önce Kurum kayıtlarının çıkarılması gerekir.

SGK'nın davadaki konumu

Kurum davada taraf olarak yer alır. Tespit kararı Kurum aleyhine sonuç doğurduğundan, husumetin hem işverene hem Kuruma yöneltilmesi gerekir. Kurumun yokluğunda verilen karar ona karşı ileri sürülemez.

Sık Sorulan Sorular

Sigortasız çalıştığım dönemi nasıl ispatlarım?

En güçlü delil bordro tanıklarıdır: aynı dönemde aynı işyerinde çalıştığı Kurum kayıtlarıyla sabit olan kişiler. Bunun yanında işyeri kayıtları, puantaj, ücret ödemeleri ve vergi/meslek odası kayıtları toplanır. Mahkeme gerektiğinde resen araştırma yapar.

İşyeri kapandıysa dava açabilir miyim?

Açabilirsiniz. Bu durumda husumet, işverenin gerçek kişi ya da tüzel kişi olmasına göre belirlenir; tüzel kişilik sona ermişse tasfiye ve temsil durumu araştırılır. Kurum kayıtları ve komşu işyeri tanıkları ön plana çıkar.

Taşeronda çalıştım, davayı kime açacağım?

Öncelikle gerçek işverenin tespiti gerekir. Alt işveren-asıl işveren ilişkisi varsa her ikisine de husumet yöneltilmesi gündeme gelir. Husumet kamu düzenine ilişkin olup her aşamada resen dikkate alınır.

Tanığım yoksa dava düşer mi?

Zorunlu değildir. Mahkeme resen araştırma yaparak komşu işyeri kayıtlarından bordro tanığı belirleyebilir, kurum ve vergi kayıtlarını getirtebilir.

SGK'yı davaya dâhil etmek zorunda mıyım?

Evet. Tespit kararı Kurum bakımından sonuç doğurduğundan husumetin Kuruma da yöneltilmesi gerekir.

Kısmi bildirilen çalışmalar için de dava açılır mı?

Açılır. Eksik gün veya eksik ücret bildirimi hâlinde de tespit istenebilir. Kuruma hiç bildirim yapılmamış olması ile eksik bildirim hâlleri süre bakımından farklı değerlendirildiğinden, Kurum kayıtlarının önceden incelenmesi gerekir.

Sonuç

Hizmet tespiti davasında iki unsur dosyanın seyrini belirler: husumetin gerçek işverene ve Kuruma doğru yöneltilmesi, delil planının bordro tanıkları üzerine kurulması. Husumet eksikliği kamu düzenine ilişkin olduğundan yargılamanın her aşamasında ortaya çıkabilir ve o ana kadarki emeği geçersiz kılabilir.

Dava öncesi sıra şudur: Kurum hizmet dökümü çıkarılır, hangi dönemlerin hiç bildirilmediği ile hangilerinin eksik bildirildiği ayrıştırılır, işyeri sicil dosyası istenir ve aynı dönemde çalışmış bordro tanıkları belirlenir. Bu hazırlık yapıldığında resen araştırma ilkesi dosyayı hızlandıran bir unsura dönüşür.

İlgili konular: kıdem tazminatı, işten çıkarılan işçinin hakları, hafta tatili çalışması ve ispat.

Caseon AI ile

Hizmet tespiti dosyalarında husumet ve delil düzeni sonucu belirler. Bu noktalar üzerinden emsal arayın; gerekçenin ilgili paragrafını künyesiyle dilekçenize taşıyın. İçtihat aramayı inceleyin