BAM ve İstinaf Kararları Nereden Bulunur?

BAM karar arama, bölge adliye mahkemelerinin istinaf incelemesi sonunda verdiği kararlara ulaşma işlemidir. İstinaf sisteminin 2016'da fiilen işlemeye başlamasıyla birlikte uyuşmazlıkların önemli bölümü Yargıtay'a hiç gitmeden bu aşamada kesinleşmeye başladı. Sonuç olarak bugün bazı konularda içtihat yalnızca BAM kararlarında bulunuyor; Yargıtay'da arama yapmak sonuçsuz kalıyor.

Bu yazıda istinaf sisteminin karar arama üzerindeki etkisini, kesinlik sınırının neden belirleyici olduğunu, BAM kararlarına nasıl ulaşılacağını ve istinaf incelemesinin türlerini ele alıyoruz.

Neden Yargıtay'da bulamıyorsunuz?

İstinaf, ilk derece ile temyiz arasına giren bir ara denetim aşamasıdır. Bölge adliye mahkemesi, ilk derece kararını hem maddi hem hukuki yönden yeniden inceler. İnceleme sonunda verilen kararların bir bölümü kesindir; yani temyiz yolu kapalıdır ve dosya Yargıtay'a hiç ulaşmaz.

Kesinlik, uyuşmazlığın parasal değerine bağlanmıştır. Bu sınırın altındaki dosyalar BAM aşamasında biter. Dolayısıyla düşük değerli ama hukuken tartışmalı bir konuda emsal arıyorsanız, Yargıtay veri tabanında hiçbir şey bulamayabilirsiniz — konu gerçekten tartışmasız olduğu için değil, o dosyalar Yargıtay'a gitmediği için.

Aşama	Mercii	İnceleme kapsamı
İlk derece	Asliye / sulh / iş / aile mahkemesi	Maddi vakıa ve hukuk
İstinaf	Bölge adliye mahkemesi ilgili hukuk dairesi	Maddi vakıa ve hukuk (yeniden)
Temyiz	Yargıtay ilgili dairesi	Yalnızca hukuka uygunluk

Bu tablodaki fark önemlidir: istinaf maddi vakıayı yeniden değerlendirebilirken, temyiz kural olarak yalnızca hukuka uygunluk denetimi yapar. Bu nedenle delil değerlendirmesine ilişkin bir tartışmada BAM kararları, Yargıtay kararlarından daha kullanışlı emsaller içerir.

İstinaf incelemesinin sonuçları

Bölge adliye mahkemesi başvuruyu esastan reddedebilir, kararı kaldırıp yeniden karar verebilir veya dosyayı ilk derece mahkemesine gönderebilir. Uygulamada en çok tartışılan seçenek, hukuka aykırılığın düzeltilerek başvurunun reddidir. Yargıtay 11. Ceza Dairesi bu kurumun niteliğini şöyle açıklamıştır:

"Yargıtay kararları ve doktrinde de belirtildiği üzere hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun reddi; özü itibariyle uyuşmazlık hakkında maddi ve hukuki yönlerin tekrar ele alınarak yeni bir karar verilmesi anlamına gelmektedir."

Bu tespit pratik bir sonuç doğurur: "başvurunun reddi" ifadesi, ilk derece kararının aynen onandığı anlamına gelmeyebilir. Karar metninde düzeltme yapılmışsa, ortada yeni bir hüküm vardır ve emsal değeri de buna göre okunmalıdır.

Bozmadan sonra BAM'ın konumu

Temyiz üzerine Yargıtay bozma kararı verirse ve bölge adliye mahkemesi bozmaya uyarsa, BAM'ın sıfatı değişmez. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bunu açıkça belirtmiştir:

"Hüküm mahkemesi sıfatıyla esas hakkında verdiği karara ilişkin bozma ilamına uyan bölge adliye mahkemesinin hüküm mahkemesi sıfatı devam ettiğinden bozma kararına uygun olarak esas hakkında uyuşmazlığı sona erdirecek, infaza elverişli bir karar vermesi gerekir."

Uygulamada sık görülen hata, bozmadan sonra BAM'ın yeniden istinaf incelemesi yapıyormuş gibi karar kurmasıdır. Oysa bu aşamada BAM hüküm mahkemesi sıfatıyla hareket eder ve infaza elverişli, uyuşmazlığı sonlandıran bir hüküm kurmalıdır.

Usule ilişkin kararlarda duruşma

İstinaf aşamasında verilen bazı ara kararlar bakımından duruşma yapılması gerekir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, ihtiyati tedbire itiraz bakımından şu tespiti yapmıştır:

"Madde metninden de anlaşılacağı üzere, ihtiyati tedbire itiraz taleplerinin duruşmalı olarak değerlendirilmesi gerekir."

Aynı kararda, tarafların davetiye ile çağrılmasına rağmen gelmemeleri hâlinde dosya üzerinden inceleme yapılabileceği de belirtilmiştir. Duruşma yapılmadan verilen kararlarda bu usul eksikliği ayrı bir bozma sebebi oluşturabilir.

İstinaf dilekçesinde sebeplerle bağlılık

İstinaf incelemesinin kapsamını belirleyen, başvuru dilekçesinde gösterilen sebeplerdir. Bölge adliye mahkemesi kural olarak ileri sürülen sebeplerle bağlıdır; dilekçede yer almayan bir hukuka aykırılık, kamu düzenine ilişkin olmadıkça incelenmez.

Bu, uygulamada en pahalı hatalardan birine yol açar. İlk derece kararındaki bir eksikliği dilekçeye yazmayı atlayan taraf, o eksikliği sonradan gündeme getiremez. Temyiz aşamasında da kural olarak istinafta ileri sürülmemiş sebeplere dayanılamaz. Dolayısıyla istinaf dilekçesi, dosyanın kaderini belirleyen tek yazılı işlemdir.

Kamu düzenine ilişkin hususlar bu kuralın istisnasıdır. Görev, dava şartları ve hüküm sonucunun infaza elverişli olmaması gibi konular, taraflarca ileri sürülmese dahi kendiliğinden gözetilir. Ancak bu istisnaya güvenmek yerine, tüm sebepleri dilekçede eksiksiz göstermek doğru yaklaşımdır.

Emsal ararken karar türünü ayırt edin

BAM kararları tek tip değildir ve emsal değerleri farklıdır. Başvurunun esastan reddine ilişkin kararlar, ilk derece kararının gerekçesini benimser; asıl hukuki değerlendirme çoğu zaman ilk derece kararındadır. Buna karşılık kaldırma ve yeniden karar verme hâlinde tüm değerlendirme BAM kararının içindedir.

Usulden verilen kararlar ise esasa ilişkin bir görüş içermez. Kesinlik sınırı nedeniyle reddedilen bir başvuru, konu hakkında hiçbir şey söylemez. Arama sonuçlarında bu tür kararlar çoğunlukta olabildiğinden, karar sonucu alanına bakarak eleme yapmak zaman kazandırır.

BAM kararlarına nasıl ulaşılır?

Bu, uygulamanın en zorlu noktasıdır. Yargıtay ve Danıştay kararlarının aksine, bölge adliye mahkemesi kararları için tek ve kapsamlı bir kamuya açık portal bulunmaz. Ulaşım yolları şunlardır:

• UYAP üzerinden. Avukat portalından kendi dosyalarınızdaki BAM kararlarına erişebilirsiniz; ancak bu, genel bir emsal araması sağlamaz.
• Karar arama portalları. Bazı resmî ve özel veri tabanları BAM kararlarını da kapsar; kapsamın hangi bölge ve yıllarla sınırlı olduğunu kontrol edin.
• Yargıtay kararları içinden. Temyiz incelemesine konu olan BAM kararlarının içeriği, Yargıtay kararının metninde özetlenir. Dolaylı ama etkili bir yoldur.
• Meslektaş paylaşımı. Baro grupları ve mesleki ağlar, özellikle yeni içtihat oluşan konularda pratik bir kaynaktır.

Arama yaparken bölge adı ile daire numarasını birlikte kullanın: "İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi" gibi. Farklı bölgelerin daireleri aynı konuda farklı yönde karar verebildiğinden, bulduğunuz kararın hangi bölgeye ait olduğu önemlidir.

Bölge adliye mahkemelerinin daire numaralandırması Yargıtay'ınkiyle örtüşmez. Bir bölgedeki 9. Hukuk Dairesi ile başka bir bölgedeki 9. Hukuk Dairesi farklı konulara bakıyor olabilir; her bölge kendi iş bölümünü belirler. Bu nedenle daire numarasını konu göstergesi olarak kullanmak yanıltıcıdır — arama yaparken konuya, bölgeye ve tarihe birlikte bakmak gerekir.

Bölgeler arası görüş ayrılığı

İstinaf sisteminin doğurduğu yeni bir sorun, farklı bölge adliye mahkemelerinin aynı konuda farklı karar vermesidir. Kesinlik sınırı nedeniyle bu kararlar Yargıtay'a gitmediğinde, aykırılık uzun süre giderilmeden kalabilir. Bu nedenle bir BAM kararını emsal olarak sunarken, aynı konuda aksi yönde başka bir bölge kararı bulunup bulunmadığını araştırmak gerekir.

Kavram bazlı arama yöntemini içtihat arama stratejileri yazımızda, genel yaklaşımı emsal karar arama rehberimizde anlattık. Araç seçimi için seçim rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

BAM kararları nereden bulunur?

Bölge adliye mahkemesi kararları için Yargıtay ve Danıştay portallarındaki gibi tek ve kapsamlı bir kamuya açık arşiv bulunmaz. Kendi dosyalarınıza UYAP avukat portalından, genel emsal araması için ise BAM kararlarını da kapsayan hukuk veri tabanlarından ulaşabilirsiniz.

İstinaf ile temyiz arasındaki fark nedir?

İstinaf incelemesinde bölge adliye mahkemesi uyuşmazlığı hem maddi vakıa hem hukuk yönünden yeniden değerlendirir. Temyizde ise Yargıtay kural olarak yalnızca hukuka uygunluk denetimi yapar; delil değerlendirmesine kural olarak girmez.

Her BAM kararı temyiz edilebilir mi?

Hayır. Uyuşmazlığın parasal değeri kesinlik sınırının altında kalıyorsa bölge adliye mahkemesi kararı kesindir ve temyiz yolu kapalıdır. Bu dosyalar Yargıtay'a hiç ulaşmaz; ilgili içtihat yalnızca BAM kararlarında bulunur.

"İstinaf başvurusunun esastan reddi" ilk derece kararının aynen onanması mıdır?

Her zaman değil. Hukuka aykırılık düzeltilerek başvurunun reddi hâlinde, Yargıtay'ın ifadesiyle uyuşmazlık hakkında maddi ve hukuki yönlerin tekrar ele alınarak yeni bir karar verilmesi söz konusudur. Karar metninde düzeltme yapılıp yapılmadığına bakılmalıdır.

Bozmadan sonra BAM ne yapmalıdır?

Bozma ilamına uyan bölge adliye mahkemesinin hüküm mahkemesi sıfatı devam eder. Bu nedenle bozma kararına uygun olarak, uyuşmazlığı sona erdiren ve infaza elverişli bir hüküm kurması gerekir; yeniden istinaf incelemesi yapıyormuş gibi karar veremez.

Farklı bölgelerin kararları çelişirse ne olur?

Kesinlik sınırı nedeniyle dosyalar temyize gitmediğinde bölgeler arası görüş ayrılığı uzun süre giderilmeden kalabilir. Bu nedenle bir BAM kararını emsal sunmadan önce, aynı konuda aksi yönde başka bir bölge kararı bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Sonuç

İstinaf sistemi, emsal araştırmasının haritasını değiştirdi. Yargıtay artık tüm uyuşmazlıkların değil, kesinlik sınırını aşanların merciidir. Bu nedenle "Yargıtay'da karar yok" tespiti, konunun tartışmasız olduğu anlamına gelmez — çoğu zaman aramanın BAM kararlarına genişletilmesi gerektiği anlamına gelir.